Nisur nga ky fakt mund të përfundojmë se nëse shpenzimet e ushqimit i mbajmë nën kontroll, ose, thënë ndryshe, delet i ushqejmë në mënyrë të drejtë, atëherë edhe prodhuesit e deleve do të kenë mundësi më të mëdha për të pasur fitim, në të kundërtën, ata do të shkojnë në humbje. Nëse ushqimi nuk është adekuat, atëherë prodhimtaria e qumështit do të jetë më e ulët, shtimi ditor i qengjave do të jetë më i vogël dhe, për pasojë, të hyrat ekonomike do të jenë dukshëm më të vogla. Kërkesat e deleve për lëndë ushqyese nuk janë statike ose të pa ndryshueshme; ato ndryshojnë varësisht se në cilën fazë të prodhimtarisë janë delet.
Racionet ushqyese duhet të balancohen për të mbajtur një prodhimtari optimale, të jenë ekonomike dhe nuk duhet të shkaktojnë probleme nga aspekti i shëndetit të kafshëve.
Për të balancuar racionin ditor, prodhuesit e deleve, së pari duhet të dinë sa janë kërkesat për lëndë ushqyese, pastaj të dinë përbërjen e lëndëve ushqyese si dhe sasinë e përbërëseve ushqimor që duhet t’u jepet në racion, në mënyrë që të plotësohen kërkesat për lëndë ushqyese të deleve.
Sa dhe me çfarë ushqimesh duhet të ushqehen delet, është një pyetje që shpesh parashtrohet.
Përgjigjja e saktë në këtë pyetje varet nga disa faktorë:
• Nga pesha trupore e deles;
• Nga kondicioni trupor i deleve;
• Nga faza e prodhimtarisë së deleve;
• Nga koha ose stina e vitit;
• Nga sasia e leshit të deles si dhe
• Nga lloji i ushqimeve që kemi në dispozicion për te ushqyerit e deleve.
Lëndët ushqyese të nevojshme për dele
Lëndët ushqimore me rëndësi primare tek ushqimi i deleve janë: uji, energjia, proteinat, mineralet si kalciumi, fosfori, magnezi, sulfuri, bakri, seleni dhe jodi, kripa. Vitaminat A, D dhe E janë gjithashtu te domosdoshme te ushqyerit e deleve.
Uji – Në të ushqyerit e kafshëve uji është shumë thelbësor dhe shumë shpesh i lënë pas dore. Delet duhet te konsumojnë ujë te pastër dhe ne sasie te mjaftueshme. Nëse ndodh që delet të konsumojnë sasi të ujit të pa pastër, atëherë s’ka dyshim se prodhimi do të zvogëlohej dukshëm, sepse konsumimi i lëndëve ushqyes do të reduktohej. Një zvogëlim i konsumimit te lendeve ushqyese në fund të mbarsmërisë do të zvogëlonte peshën e qengjave në pjellje dhe uljen e prodhimtarisë së qumështit gjatë laktacionit. Është rregull i njohur se delet në ditë konsumojnë ujë se sa ushqim. Në qoftë se një dele me peshë 50 kg. konsumon 1,5 kg sanë, atëherë ajo do të pinte ujë 3-6 litra.
Energjia – Në mënyrë sasiore, energjia është ushqyesi më i rëndësishëm në ushqimin e deleve. Burimet primare ushqyese të energjisë janë drithërat, silazhi dhe ushqimet tjera. Konsumimi i mjaftueshëm i energjisë nga këto burime rezulton në riprodhim shumë më efikas, pra rritet përqindja e pjellshmërisë, rritje optimale e deleve dhe qengjave, rritje e prodhimtarisë së qumështit dhe leshit. Kërkesat më të mëdha për energji janë në fazën e fundit të mbarsmërisë dhe në fazën e laktacionit. Për këtë arsye, fermerët duhet të kenë kujdes në këto faza, sepse zakonisht shumica e fermerëve e planifikojnë pjelljen e deleve në stinën e dimrit, atëherë kur delet ushqehen kryesisht me ushqim të gatshëm. Konsumimi i energjisë joadekuate shkakton rritje të ngadalshme, humbje të peshës trupore, dështim në riprodhim, prodhim të ulët të qumështit, rezistim të ulët ndaj sëmundjeve parazitëve dhe mortalitet të rritur të qengjave dhe deleve.
Proteinat – Sasia e proteinave në racion është më i rëndësishëm se sa cilësia e proteinave. Konsumimi joadekuat i proteinave, sidomos në fund të mbarsmërisë dhe gjatë kohës së laktacionit, do të zvogëlonte shumë nivelin e prodhimit. Kullotat në fazën e parë të lulëzimit kanë përmbajtje më të madhe të proteinave, kështu që niveli i proteinave zvogëlohet gjatë fazës së pjekjes së bimës. Për këtë arsye duhet të kemi kujdes gjatë të ushqyerit të deleve me ushqim voluminoz, si p. sh. me sanë, që zakonisht delet i ushqejmë në fazën e mbarsmërisë dhe në kohën e laktacionit, ku kërkesat janë më të mëdha pikërisht në këto faza. Nëse niveli i proteinave është i ulët, atëherë edhe niveli i prodhimtarisë do të jetë i ulët. Po ashtu duhet të kemi parasysh se burimet e proteinave janë më të shtrenjta se sa burimet e energjisë dhe, për ketë arsye, duhet të kemi kujdes që të mos jetë sasia e proteinave më e lartë. Soja, luledielli dhe jonxha janë burime të mira të proteinave.
Kalciumi dhe Fosfori – Janë mineralet kryesore që duhet të kujdesemi që të jenë të pranishëm në racion. Sasia e kalciumit dhe fosforit ne racionin e deleve varet nga fazat e prodhimtarisë së deleve dhe sillet prej 2 deri 10 gr kalcium në ditë. Raporti i Ca dhe P duhet të jetë 2:1. Ushqimet voluminoze, siç është jonxha, kanë sasi më të lartë të kalciumit, kurse ushqimet e koncentruar apo drithërat, siç është misri, gruri, kanë sasi më të lartë të fosforit, pra, edhe për ketë arsye racioni duhet të jetë i balancuar me ushqim të koncentruar dhe me ushqime voluminoze.
Fermerët e deleve munde te bëjnë përgatitjen e ushqimit te koncentruar duke i përzier burimet e ushqimeve për energji siç janë drithërat (misri, gruri, elbi etj.), burimet e ushqimeve për proteina (bërsia e sojës, bërsia e lulediellit etj.) dhe mineralet dhe vitaminat.
Kripa – Kripa ka disa funksione në organizmin e deleve. Nëse ka mungesë të kripës ne racion, delet konsumojnë sasi më të vogël të ushqimit dhe ujit. Si rregull i përgjithshëm delet duhet te kenë në dispozicion krip gjatë gjithë kohës. Kërkesa e deleve për krip sillet prej 7 deri 14 gram në ditë për dele, apo mund të ju jepet sipas dëshirës apo duke e përzier në ushqim.
Bakri – Bakri është një përbërës shumë i rëndësishëm i organizmit. Mungesa e bakrit tek delet dhe qengjat shkakton sëmundje kronike. Si shkak i shfaqjes së sëmundjes është pamjaftueshmëria e bakrit në tokë (me pak se 6 – 15 mg për kg) dhe më pak se 3 -5 mg për kg lëndë të thatë të ushqimeve. Shenja e mungesës së bakrit te delet është humbja e elasticitetit të leshit të deles, ndërsa qengjat me mungesë të bakrit nuk shtojnë peshë, janë anemik si dhe kockat janë të dobëta dhe të thyeshme. Po ashtu të qengjat me mungesë të bakrit vërehet dhe ndjeshmëri e lartë ndaj infeksioneve bakteriale të zakonshme. Në dhënien e bakrit duhet të kemi kujdes sepse në sasi më të mëdha mund të jetë toksik (helmues) dhe mund të qojë në ngordhjen e qengjave dhe deleve. Për ketë arsye në përdorimin e premiksave në të ushqyerit e deleve duhet të kemi kujdes dhe të përdorim vetëm premiksat që janë për dele.
Seleni dhe Vitamina E – Mungesa e Selenit dhe e Vitaminës E në racionet ushqimore shkakton sëmundjen e muskulit të bardhë. Kjo sëmundje zakonisht ndeshet në periudhën e gjysmës së dytë të dimrit e më rrallë në fillim të pranverës. Më shpesh sëmuren qengjat, dhe kryesisht sëmuren në ditët e para pas lindjes, më saktë 3 – 6 jave pas lindjes. Po ashtu ka raste kur sëmundja e muskulit të bardhë mund të zhvillohet edhe në mitër si pasojë e mungesës së selenit dhe Vitaminës E në ushqim. Ne këtë rast qengjat lindin të dobët dhe ngordhin brenda disa ditëve ose lindin të ngordhur. Si mase parandaluese në ato zona ku sëmundja e muskulit të bardhë është prezentë, në radhë të parë duhet të përmirësohet baza ushqimore dhe kushtet e mbajtjes se kafshëve.
Zakonisht metodat që përdoren për parandalimin e sëmundjes janë të ndryshme. Ato përfshijnë: injeksionet periodike, dhënien e ushqimeve të koncentruar, shtimin në racionet ushqimore të ushqimeve që përmbajnë selen dhe vitaminë E. Sigurimi i sasisë së nevojshme të selenit 0.1 mg/kg ushqim dhe i 30 deri 50 mg vitamine E në ditë për delet mbarsa mund të parandaloj sëmundjen e muskulit të bardhë. Për parandalimin e sëmundjes së muskulit të bardhë, qengjat duhet të marrin 0.25 mg Selen për 4.5 kg të peshës së gjallë. Mineralet më të rëndësishme janë kalciumi. fosfori, kripa (NaCL), dhe seleni.
Të ushqyerit e deleve paraqet një ndër shpenzimet më të mëdha në prodhimtarinë e deleve, ku arrijnë rreth 50 – 70 % të shpenzimeve të gjithmbarshme në industrinë e deleve. Për këtë arsye, përgatitjes së ushqimit duhet t’i kushtojmë kujdes të madh, si nga aspekti i sasisë, po ashtu edhe nga aspekti i cilësisë
Normal
0
false
false
false
SQ
X-NONE
X-NONE
/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin-top:0in;
mso-para-margin-right:0in;
mso-para-margin-bottom:10.0pt;
mso-para-margin-left:0in;
line-height:115%;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-language:EN-US;}
